DİYABET



ÖZET

Diyabet, kandaki artmış glikoz seviyeleri ile karakterize metabolik bir hastalıktır. Şeker hastalığı olarak bilinen diyabetin, şeker teriminin tarihsel bir açıklaması vardır. Terim, tedavi edilemeyen diyabetik hastaların idrar yoluyla glikozu ortadan kaldırmasından ve bu nedenle idrarın tatlı bir tada sahip olmasından kaynaklanmaktadır.
Diyabet iki ana tipte sınıflandırılabilir; tip 1 diyabet (DM1) ve tip 2 diyabet (DM2). Daha az yaygın diğer diyabet türleri de vardır. Bunlardan biri hamilelik sırasında gelişen gestasyonel diyabet vakasıdır.
Tip 1 diyabette, insülin hormonunun oluşumundan ve serbest bırakılmasından sorumlu olan pankreas hücreleri yok edilir. İnsüline, gıdadan kana ulaşan glikozun tüm hücreler tarafından emilmesi ve kullanılması için ihtiyaç duyulur. Yeterli insülin yoksa veya düzgün çalışmıyorsa kanda glikoz birikir ve kandaki glikoz seviyesini yükseltir (glisemi). Kısa ve uzun vadeli komplikasyonlara neden olur.
Tip 2 diyabette, pankreas insülini serbest bırakabilir. Bununla birlikte, kan şekerini almak için insüline ihtiyaç duyan vücudun hücreleri, insüline karşı daha az duyarlılığa sahiptir, böylece kullanılmadığında kan şekeri seviyesi artar. Tip 2 diyabet asemptomatik karakterdedir ve komplikasyonlar geç farkedilebilir.

TANIM

Glikoz, vücuttaki en önemli enerji sağlayıcılarından biridir. Vücut her zaman kanda yeterli miktarda glikoz bulundurmaya çalışır. Bu nedenle glikoz seviyesi gün boyunca dalgalanır. Sağlıklı insanlarda (normoglisemi) 70 ila 100 mg arasında kalır.
Glikoz sindirim ile kana ulaşır. İnsülin hücreleri glikozu emer. İnsülin pankreasın bazı hücrelerinde oluşturulur. Yemek yedikten sonra pankreas, insülini serbest bırakır. İnsülin, hücrelerdeki belirli reseptörlere bağlanır ve hücre duvarlarının gıdadan emilen glikoza geçer. İnsülin olmadan, glikoz hücrelere geçemez, kanda kalır ve kandaki glikoz seviyesi yükselir. Hücreler ana enerji kaynaklarını kullanamadan bırakılırlar. İnsülinin üretildiği hücrelere beta hücreleri denir. Sağlıklı bir yetişkin kişinin yaklaşık bir milyon beta hücresi vardır.

NEDENLERİ

Tip 1 diyabet otoimmün bir hastalıktır yani vücut, pankreasın beta hücrelerine nedeni bilinmeyen bir şekilde sanki yabancı bir dokuymuşcasına onları hedef alarak saldırır ve beta hücrelerini yok eder. Sonuçta vücutta insülin eksikliği ortaya çıkar ve kan şekeri yükselir. Tip 1 diyabet akut seyirli bir hastalıktır. Belirtileri hızla ortaya çıkar ve hemen insülin başlanmazsa ciddi sonuçlara yol açabilir. Otoimmün mekanizmalara bağlı olarak insülinin pankreasta hiç üretilmediği ya da çok az üretildiği tiptir. İnsülin vücutta hiç bulunmadığından, diyabet ancak insülin enjeksiyonu veya pompayla tedavi edilebilir. Ayrıca tip 1 diyabete juvenil diyabet de denir. Genellikle çocuk ya da genç erişkin çağda ortaya çıkar.,
Araştırmacılar, bazı insanlar tip 1 diyabet için genetik yatkınlığa sahipken, tip 1 diyabetin başlangıçtaki gelişimini tetikleyen çevresel bir faktörün olmasının da muhtemel olduğunu öne sürmektedir. Önerilen olası tetikleyicilerin bazıları şunları içerir: viral enfeksiyon, aşılar, düşük d vitamini seviyeleri, insülin talebinde artış
Tip 2 diyabet daha çok insülin direnciyle karakterizedir. Tip 2 diyabette insülin yeterince düzenli salınıp etkili olamamaktadır. İnsülin üretimi azdır veya onu yeterince kullanamamaktadırlar. Pankreas normal kan şekeri seviyesini korumak için yeterli insülin üretemediğinde veya vücut üretilen insülini kullanamadığında (insülin direnci) ortaya çıkmaktadır. Pankreas midenin arkasında bulunan ve insülin üreten geniş bir bezdir. İnsülin kandaki glikozu hücrelere yani enerjiye dönüşecek yerlere taşır.
Tip 2 diyabet durumunda, pankreasın yeterli insülin üretmemesinin birkaç nedeni bulunmaktadır. Tip 2 diyabet gelişimde etkili olabilen başlıca risk faktörlerinden üçü şöyledir:
Yaş: Kişinin yaşı 40 yaş üzerindeyse (Güney Asya, Çin, Afrika-Karayipler ya da Afrika kökenli insanlar için 25 yaşın üstünde, hatta İngiltere’de doğmuş olsanız bile) tip 2 diyabet riski artabilmektedir.
Genetik: Ebeveynlerden biri, erkek ya da kız kardeş gibi yakın bir yakınınız olması tip 2 diyabet geçmişi olması kişide hastalığın riski artırabilmektedir.
Kilo: Kilolu veya obez olmak tip 2 diyabete etki edebilmektedir.

SEMPTOMLAR

Tipik diyabet belirtileri; aşırı su içme, yorgunluk, kaşıntı, idrarda artış, bulimia, kilo kaybı, enfeksiyonlara eğilim
Tip 2 diyabet için bu belirtiler çok hafiftir ve uzun süre bir doktora görünmek için herhangi bir neden görülmez. Bu nedenle, tip 2 diyabet genellikle geç algılanır ve hastalık etkiye neden olana kadar saptanmaz. Geç farkedilme durumunda doku bozuklukları olabilir. Örneğin retina veya böbrek hastalıklarını, ayrıca erektil disfonksiyonu veya adet bozukluklarını içerir.

TEŞHİS

Aşağıdaki durumlardan herhangi biri varsa diyabet tanısı konur:

  • Günün herhangi bir vaktinde ölçülen kan şekerinin 200 mg/dL’nin üstünde olması ve diyabete ait belirtilerin olması
  • Açlık kan şekerinin 126 mg/dL veya üstünde olması
  • 75 g glukoz çözeltisi kullanılarak yapılan şeker yüklemesi testinden sonraki 2. saatte kan şekeri düzeyinin 200 mg/dL veya üstünde olması
  • A1c değerinin 6,5 mg/dL’nin üzerinde olması

DİYET

Diyabette kullanılabilecek en yaygın diyet (şeker seviyesi yüksek olmayan)

  • Siyah ekmek; günde en fazla 300 gram
  • Sebzeli balık çorbası, et suyu veya sebze suyu; haftada en fazla iki kez
  • Haşlanmış veya fırınlanmış et; dana, tavuk, hindi, tavşan
  • Haşlanmış ve yağsız balık; morina, levrek, sazan, navaga; günde en fazla 150 gram
  • Bağırsakta şekerden daha yavaş emilen karbonhidrat içeren sebzeler; domates, taze salatalık, karnabahar, beyaz lahana, kabak, patlıcan, rutabaga, turp, havuç, yapraklı yeşillik; haşlanmış, fırınlanmış veya çiğ
  • Yumurta; günde 2 tane
  • Meyveler; Ekşi elma, portakal, limon, kızılcık, kırmızı kuş üzümü; günde en fazla 200 gram
  • Tohumlar; keten tohumu, çörek otu, kahve çekirdeği
  • Kuruyemişler; ceviz, fındık, badem
  • Süt ve süt ürünleri; yoğurt, kefir, süzme peynir, peynirli kek; günde en fazla 200 gram
  • Tereyağı; günde en fazla 40 gram

ZARARLI BESİNLER

Diyabette karbonhidrat içeriği yüksek yiyecekler yenmemelidir.

  • Çikolata
  • Şekerleme
  • Kahvaltılıklar; reçel, bal
  • Kuzu eti; yağlı kuzu eti tercih edilmemelidir
  • Baharatlı gıdalar
  • Tuzlu gıdalar
  • Fümelenmiş ürünler
  • Meyveler; üzüm, muz, incir
  • Alkol; kesinlikle bırakmalısınız

Bize Ulaşın !

Sorularınız için bize ulaşın.